?

Log in

Previous 10

Jan. 4th, 2016

[sticky post] 2016

EESTI ENGLISH   ESPANOL FRENCH УКРАЇНСЬКА POLSKI
free counters
ПАРЛАМЕНЦКІЯ ВЫБАРЫ-2012
СПРАВАВОДСТВА ПА-БЕЛАРУСКУ!
Tags:

Sep. 17th, 2016

Гісторыя Гомельскай вуліцы Гомеля ад 70-х гадоў 19 стагоддзя да нашага часу ФОТА

Гомельская вуліца з'яўляецца адной з самых старажытных вуліц Гомеля і гэта не магло адбіцца на тым, што вуліца зведала 5 перайменаванняў - апошняе ў 2014 годзе.



Наогул, толькі яшчэ адна вуліца, акрамя Гомельская, пераймяноўвалася 5 разоў - сучасная вуліца Кніжная, што першапачаткова была Рамесленай, а пасля 2-м завулкам, Тэльмана. У 1957 годзе яна стала Кніжнай, а пасля ў траўні 1973 года стала Хатаевіча. Але гэта назва праіснавала рэкорды тэрмін - толькі 4 месяцы і ў верасні 1973 года вуліца зноў стала Кніжнай.




Назва вуліцы Гомельскай з'яўляецца гістарычнай.

Гомельская вуліца з'вілася ў горадзе сённяшнім Залінейным раёне пасля пасля пабудовы чыгуначных шляхоў праз Гомель ў 70-я гады 19 ст.

У 1776 года, калі пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай 1772 года частка Украіны была далучана да Расійскай імперыі  мястэчка Палавіцы было перайменавана ў Екацярынаслаў.

Прыкладна пасля 70-х гадоў 19-ст. Гомельская вуліца стала насіць імя Екацярынаслаўская.



У 1926 годзе Екацярынаслаў быў перайменаваны ў Днепрапятроўск і пасля гэтай даты гомельская Екацярынаслаўская вуліца была перайменавана ў вуліцу Днепрапятроўскую.

Затым Днепрапятроўскай вуліцы была вернута гістарычная назва - вуліца Гомельская.




Дарэчы, Днепрапятроўск таксама не так даўно перайменаваны і хоць не атрымаў гістарычнай назвы Палавіцы, але займеў імя без саветызмаў і русізмаў - Дняпро.

Акрамя гэтага, ва ўкраінскім Дняпры ёсць вуліца Гомельская.

Да 21 траўня 2013 года Гомельская вуліца насіла гістарычную назву, пакуль не здарылася чарговае безгустоўнае і безсэнсоўнае перайменаванне - вуліцы Гомельскай надалі імя Пенязькова.




Жыхары вуліцы не сталі гэта трываць і масава пачалі выказваць пратэст супраць перайменавання - 178 жыхароў вуліцы выказалася супраць Пенязькова і толькі 5 гэта перайменаванне падтрымалі.

Жыхароў можна зразумець - не шмат у Гомелі засталося вуліц з "нармальнымі" назвамі і ім зусім не хацелася жыць на вуліцы імя чарговага героя ці савецкага дзеяча.

Такая прынцыповая пазіцыя месцічаў не засталася без увагі і 29 траўня 2014 года, праз год пасля перайменавання Гомельскай вуліцы зноў, ужо ў другі раз, была вернута гістарычная назва.




А Пенязькова паслалі на Шведскую горку, дзе адна з новых вуліц у хуткім часе атрымала яго імя - жыхары яе, вядома, такой назвай былі задаволены - сапраўды, ці можа быць лепшай назвай вуліцы, чым назва імя савецкага дзеяча ці ўдзельніка вайны?  Будзем спадзявацца, што Гомельскую вуліцу ўжо больш не закрануць ніякія безсэнсоўныя перайменаванні.

Але застаецца адкрытым пытанне аб тым, што ў Гомелі шмат вуліц носяць негістарычныя назвы, шмат вуліц носяць назвы, што не адпавядаюць палітычна-гістарычным рэаліям, а таксма шмат вуліц носяць імёны людзей, што не заслугоўваюць таго, каб іх імёнамі вуліцы былі названыя.


Sep. 10th, 2016

100 год Гомельскаму зямляцтву Тартускага ўніверсітэта

Гісторыя Тартускага ўніверсітэта  пачынаецца з 1632 года, але мала хто ведае, што з яго сцен выйшлі кіраўнік урада Беларускай Народнай Рэспублікі Антон Луцкевіч, прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Усевалад Ігнатоўскі і іншыя палітычныя, грамадскія і культурныя дзеячы.

Менавіта Усеваладу Ігнатоўскаму  належыць выраз «Вучыць беларуса трэба на беларускай мове».

Але яшчэ менш вядомым фактам з'яўляецца тое, што з 1632-га да 1918 года ў Тартускім універсітэце вучыліся 2204 беларускія студэнты. Большасць з іх — 1414 чалавек — займаліся тут у 1892—1918 гадах.

Ад 1896 да 1918 г. у Тартускім універсітэце  вучылася 245 беларускіх студэнтаў. Першыя беларускія зямляцтвы не мелі рэгістрацыі і дзейнічалі сакрэтна, таму што студэнцкія карпарацыі былі забароненыя.

Пасля рэвалюцыі 1905—1907 г. студэнцкія арганізацыі легалізавалі. У перыяд ад 1906 да 1908 г. было зарэгістравана 43 студэнцкія карпарацыі пры Тартускім універсітэце. Да канца ХIХ стагоддзя былі створаныя па тэрытарыяльнай прыкмеце Мінскае, Магілёўскае і Чарнігаўскае беларускія зямляцтвы.

16 лістапада 1907 года загадам Савета прафесуры ўніверсітэта былі зацверджаны статуты Мінскага і Віленскага беларускіх зямляцтваў.

 У кастрычніку 1910 г. на юрыдычны факультэт Тартускага ўніверсітэта паступае Антон Луцкевіч, будучы кіраўнік ураду Беларускай Народнай Рэспублікі, дзякуючы якой паўстала сённяшняя Рэспубліка Беларусь.




Выконваючы загад Рады Міністраў, рэктар Тартускага ўніверсітэта У.Аляксееў 14 студзеня 1911 г. забараняе ва ўніверсітэцкіх корпусах «студэнцкія зборы ненавуковага характару».

Вінаватыя ў парушэнні адлічваюцца з універсітэта. Увесну 1911 г. Мінскае і Віленскае зямляцтвы спынілі існаванне. У 1916—1917 гадах узнікае яшчэ некалькі карпарацый беларускіх студэнтаў.

Сярод іх былі і Гомельскае, і Бабруйскае зямляцтвы, статуты якіх былі зацверджаны Саветам прафесуры 3 снежня 1916 года.




Пасля зацвярджэння статута 24 лютага 1917 года да іх далучылася і Віцебскае зямляцтва.

На жаль, няма звестак аб гомельскіх студэнтах, што вучыліся ў Тартускім універсітэце да 1892 года.




Але ў перыяд з 1892-га па 1918 год іх тут вучылася роўна 100 чалавек.  Гэта 7% ад агульнай колькасці беларускіх студэнтаў, што атрымлівалі адукацыю ў Тарту ў гэты перыяд.

З самога Гомеля было 38 прадстаўнікоў. З сучасных Гомельскага і Рагачоўскага раёнаў — па 14 ад кожнага.

З Рагачова — 4 студэнты,  13 — з сучаснага Мазырскага раёна, а з самога Мазыра — 6 чалавек. З сучаснага Рэчыцкага раёна было 8 чалавек, а з самой Рэчыцы — 3.

Адным з гомельскіх студэнтаў Тартускага ўніверсітэта Пётр Карповіч , што навучаўся на медыцынскім факульцеце ў 1898-1899 гадах.




У 1901 годзе Пётр Карповіч забіў міністра адукацыі Расійскай імперыі Мікалая Багалепава, за што відаць і атрымаў у самым цэнтры Гомеля вуліцу, што носіць яго прозвішча, а таксама аднайменны прыпыначны пункт.



У той жа час іншы студэнт эстонскага ўніверсітэта, Антон Луцкевіч, што стаў бацькам-заснавальнікам сучаснай Беларусі такога гонару ў Гомелі не атрымаў - відаць тэрарыст Карповіч гэтага заслугоўваў больш.

Цікава, што са 100 гомельскіх студэнтаў Тартускага ўніверсітэта, што навучаліся ў ім у перыяд з 1892-га па 1918 год, 41 вучыўся на юрыдычным факультэце.


Aug. 26th, 2016

1846-2016: у Беларусі 1-я конная статуя з'явілася 170 год таму ў Гомелі - помнік Юзэфу Панятоўскаму

Сёлета спаўняецца 170 год з таго часу, як у Беларусі з'явіўся першы конны помнік.



У 1846 годзе ў Гомелі быў устаноўлены помнік князю Юзэфу Панятоўскаму. Гэта была першая конная статуя на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Дастаўлена яна была водным шляхам з Польшчы і ўстаноўлена на пляцоўцы каля паўднёвай вежы гомельскага палаца, дзе знаходзіліся таксама дзве турэцкія гарматы.



Гісторыя з'яўлення помніка наступная. Помнік князю Юзафу Панятоўскаму - праца дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена. Манумент быў замоўлены ў 1817 годзе. У 1829 годзе ў Варшаве была створана мадэль помніка. Скульптура была адліта з бронзы ў 1832 годзе, аднак з прычыны рэпрэсій пасля паўстання 1830—1831 гадоў не магла быць усталявана паводле ранейшых планаў перад Палацам намесніка.



Манумент быў канфіскаваны і ў разабраным стане перавезены ў Новагеоргіеўскую крэпасць (Модлін). У 1840-х гадах помнік быў падораны Мікалаем I Івану Фёдаравічу Паскевічу, вывезены ў Дэмблін (Івангарад) і, нарэшце, у Гомель, дзе ён быў усталяваны ля палаца Паскевіча.

Манумент быў вернуты ў Польшчу ў 1922 годзе ў адпаведнасці з Рыжскім дагаворам. У 1923 годзе быў усталяваны ў двары каралеўскага палаца перад каланадай Саксонскага палаца і магілай Невядомага салдата.

Пасля прыгнечання Варшаўскага паўстання быў падарваны 19 снежня 1944 года.

Новую адліўку скульптуры, створаную 1948-1951 па мадэлі, якая захавалася ў музеі Торвальдсена ў Капенгагене, падарыў Польшчы дацкі ўрад. Яна была ўсталявана перад Старой Аранжарэяй у Лазенкоўскім парку, а з 1965 года — перад Палацам намесніка, цяпер рэзідэнцыяй прэзідэнта Польшчы.



Торвальдсен адлюстраваў князя Панятоўскага на кані, як на антычным мануменце Марка Аўрэлія на рымскім Капітоліі. Помнік не спадабаўся жыхарам Варшавы, з прычыны таго, што князь быў апрануты ў рымскі, антычны строй замест рыцарскіх даспехаў.



Трэба заўважыць, што ў 1812 годзе, ваюючы на баку Напалеона супраць Расіі, Панятоўскі ваяваў за аднаўленне Рэчы Паспалітай, канфедэратыўнай дзяржавы, у склад якой уваходзіла беларускае Вялікае Княства і Польскае Каралеўства.

Такім чынам Юзэф Панятоўскі ваяваў за незалежнасць сённяшняй Рэспублікі Беларусь. Слушнай будзе неабходнасць ўсталявання ў Гомелі копіі помніку Юзэфу Панятоўскаму на старым месцы. І не абавязкова бронзавага, прыгажосць яго не будзе горшай, калі ён будзе зроблены і з іншага матэрыялу.  

І кожны гамяльчанін пабачыць у помніку нешта сваё:  нацыянальнаарыентаваны беларус будзе бачыць у ім помнік герою барацьбы за незалежнасць Беларусі, манументальнае увасабленне "Пагоні", больш памяркоўны гамяльчанін - падарунак цара Мікалая Першага уладальніку гомельскага палаца Паскевічу, а звычайны гамяльчанін ці госць Гомеля - проста прыгожы помнік, каля якога хочацца сфатаграфавацца.  

Гэта ідэя знайшла сваю падтрымку і ў кіраўніцтва Гомельскага палацава-паркавага ансамблю: "Сапраўды, даволі працяглы час конная статуя Панятоўскага знаходзілася ў нашым горадзе. Дастаўленая ў 1846 годзе водным шляхам з Польшчы, яна была ўстаноўлена на пляцоўцы каля паўднёвай вежы палаца, дзе знаходзіліся таксама дзве турэцкія гарматы, якія былі ваеннымі трафеямі фельдмаршала Івана Фёдаравіча Паскевіча.

У нейкім сэнсе гэта ж можа быць аднесена і да помніка Панятоўскаму, які для польскага народа стаў сімвалам нацыянальнай незалежнасці і быў створаны на народныя грошы. Таму жаданне палякаў вярнуць гэты сімвал на радзіму пасля таго, як Расійская імперыя скончыла сваё існаванне, здаецца абсалютна натуральным. 

Мы не будзем абмяркоўваць палітычныя пытанні аб справядлівасці ці не справядлівасці Рыжскай дамовы, але ж нельга не пагадзіцца з тым, што помнік быў адным з найбольш адметных аб'ектаў, якія ўпрыгожвалі гомельскую сядзібу Паскевічаў.  Разам з іншымі дэкаратыўнымі элементамі (вазы, гроты, скульптуры і г.д.) ён стварыў той рамантычны вобраз палацава-паркавага комплексу, да якога імкнуўся яго аўтар - польскі архітэктар А. Ідзкоўскі. 

Копія статуі Панятоўскага і зараз магла б стаць прывабнай славутасцю, як для гамяльчан, так і для гасцей Гомеля.  Але для ажыццяўлення такога праекта патрэбны як мінімум дзве ўмовы: наяўнасць фінансавых сродкаў (ніякім бюджэтам яны не прадугледжаны) і, як мы лічым, узгадненне такой магчымасці з польскім урадам, а гэта выходзіць за межы паўнамоцтваў."



Калі з пошукаў сродкаў сітуацыя больш складаная (культура ў Беларусі традыцыйна спансуецца ў апошнюю чаргу), то з узнадненнем ідэі з польскім бокам дакладна праблемы не павінна ўзнікнуць. У лютым 2015 года Гомель наведваў на той час Надзвычайны і паўнамоцны амбасадар Польшчы ў Беларусі Лешэк Шарэпка. Сярод іншага яму было зададзена пытанне аб тым, як ён адносіцца да усталявання ў Гомелі копіі помніка Юзэфу Панятоўскаму.

Адказ пасла палягаў у тым, што ён асабліва і не супраць гэтай ідэі, галоўнае, каб на яе рэалізацыю былі сродкі.  Адным з варыянтаў, як іх знайсці, можна зноў узяць польскі вопыт, згаданы ў адказе "помнік Панятоўскаму, які для польскага народа стаў сімвалам нацыянальнай незалежнасці і быў створаны на народныя грошы." - у нашым выпадку - за кошт бюджэту Гомеля, які фармуецца за народныя грошы ў выглядзе падаткаў. 




Станоўча да ідэі аднаўлення ў Гомелі поніка Юзэфу Панятоўскаму адносіцца і Гомельскі гарвыканкам: "Памнік Юзэфу Панятоўскаму лічыцца лепшай работай скульптара Берталя Торвальдсэна.

 Копія статуі і зараз магла б стаць прывабнай адметнасцю як для гамяльчан, так і для гасцей горада. Статуя, што знаходзіцца зараз у Варшаве, - падарунак урада Даніі польскаму народу. У сувязі з гэтым абмяркоўваць яе перамяшчэнне ў горад Гомель уяўляецца некарэктным".

Тут можна толькі удакладніць, што гаворка не вялася і не вядзецца аб перамяшчэнні помніка з Варшавы ў Гомель - Гомелю будзе дастаткова і копіі, тым больш, што і ў Варшаве зараз толькі копія стаіць.  Далей гарвыканкам паведамляе: "У дадзены момант рэдукцыя (паменьшаная копія) статуі знаходзіцца ў дзяржаўнай гісторыка-культурнай установе "Гомельскі палацава-паркавы ансамбль".




Напрыканцы Гомельскі гарвыканкам выказвае празаічную, але сённяшнюю рэальнасць: "Стварэнне копіі ў арыгінальным памеры патрабуе значных фінансавых выдаткаў, што не прадугледжана бюджэтам горада Гомеля."

 Хочацца спадзявацца, што бюджэт горада прадугледзіць падобныя выдаткі на наступны год, тым больш, што самі гарадскія ўлады прызнаюць тое, што помнік Юзэфу Панятоўскаму Гомелю неабходны. 

З іншага боку, помнік можна атрымаць і без вялікіх укладанняў па польскаму сцэнару, пра які пісалася ў адказе гарвыканкама "Статуя, што знаходзіцца зараз у Варшаве, - падарунак урада Даніі польскаму народу."  Думаю, урад Даніі не пашкадуе падарунка і для народа беларускага - галоўнае, перамовы паспяхова правесці.  

Тут ужо задача для МЗС Беларусі і кіраўніцтва Гомеля - хіба не цудоўна звязаць Беларусь такім чынам сяброўскімі адносінамі з адной з самых пасьпяховых краін Еўропы ды яшчэ і падарунак гамельчукам і беларусам прынесці?

Наогул, копіяй аднаго помніка Юзэфа Панятоўскага можна не толькі падараваць Гомелю і Беларусі прыгожы помнік мастацтва, але і замацаваць добрыя адносіны з трыма вядучымі еўрапейскімі краінамі - Польшчай (з якой у нас адзін нацыянальны герой Юзэф Панятоўскі), Францыяй (з дзядамі якой нашы дзяды поплеч ваявалі ў Вайне 1812 года супраць Расіі) і Даніяй (чый скульптар стварыў гэты цудоўны твор мастацтва). 

Ужо толькі дзеля гэтага помнік Панятоўскаму ў Гомелі павінен быць.

Aug. 22nd, 2016

90 год далучэння Гомельскага і Рэчыцкага паветаў: другое ўзбуйненне Беларусі ў 1926 годзе

Трэцяя Устаўная грамата БНР была прынята ва ўмовах, калі паводле Брэсцкага міру Савецкая Расія пагадзілася на акупацыю тэрыторыі Беларусі Германіяй. 

Рада БНР выступіла з патрабаваннем перагледзець Брэсцкую мірную дамову. На землях, дзе жыве і мае лічбавую перавагу беларускі народ, абвяшчалася вольная, незалежная дзяржава.

У склад Беларусі былі ўключаны Магілёўская, Мінская, Віцебская, беларускія часткі Гродзенскай, Віленскай, Смаленскай, Чарнігаўскай і суседніх губерняў.




Пацвярджаліся таксама правы і вольнасці грамадзян і народаў Беларусі, абвешчаныя Другой Устаўной граматай ад 9 сакавіка 1918 г., у тым ліку і роўнасць усіх моваў народаў Беларусі.

 У развіццё ІІІ-й Устаўной граматы Народны Сакратарыят БНР прыняў пастанову аб тым, што беларуская мова аб’яўляецца дзяржаўнай, але нацыянальныя меншасці маюць права карыстацца сваёй мовай у стасунках з дзяржаўнымі ўстановамі БНР. У той жа час афіцыйная акты, дакументы, перапіска паміж дзяржаўнымі ўстановамі БНР павінна весціся па-беларуску.

 У 1918 г. сакратар Паўночна-заходняга камітэту РКП(б) Вільгельм Кнорын, латыш па паходжанню (сапраўднае прозвішча – Кнорыш) заявіў: “Мы считаем, что белорусы не являются нацией, и что те этнографические особенности, которые их отделяют от остальных русских, должны быть изжиты”. 

Разам з тым, кароткачасовае існаванне БНР ігнараваць было немагчыма, таму па патрабаванню савецкага кіраўніцтва РСФСР была створана ССРБ.




Як вядома, адной з важнейшых дат для жыхароў Гомеля і Гомельшчыны з'яўляецца 1335 год - год уваходжання Гомеля ў склад Беларусі. 7 стагоддзяў афіцыйна і юрыдычна Гомельшчына ў складзе Беларусі, спрадвечна насялялася беларусамі і яшчэ да 1335 года была беларускай, але не замацаванай за Беларуссю юрыдычна.

Кропку юрыдычным афармленні Гомеля і Гомельшчыны ў складзе Беларусі паставіў у 1335 годзе Віцебскі князь Альгерд, будучы 12-ты Вялікі князь Вялікага княства Літоўскага, пераемнікам якога зараз з'яўляецца Беларусь. Але калі была ўтворана ССРБ Гомельшчына была адарвана ад Беларусі і яе землі ўвайшлі ў склад Расіі.

У снежні 1923 г. палітбюро ЦК РКП(б) пагадзілася з прапановай ЦБ КП(б)Б далучыць да Беларусі «роднасных ёй у бытавых, этнаграфічных і гаспадарча-эканамічных адносінах» тэрыторыі, а менавіта Горацкі і Мсціслаўскі паветы Смаленскай губерні, Віцебскую губерню цалкам і Гомельскую губерню цалкам, за выключэннем чатырох паветаў былой Чарнігаўскай губерні.

Аднак хутка спецыяльная камісія Цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР перагледзела рашэнне палітбюро. У выніку па-за межамі Беларусі пакідаліся Веліжскі, Невельскі, Себежскі паветы Віцебскай губерні, Гомельскі і Рэчыцкі паветы Гомельскай губерні і большая частка Мсціслаўскага павета Смаленскай губерні.

Такім чынам, рашэнне аб узбуйненні было прынята ў Маскве, і ў сакавіку 1924 г. яно было прынята Цэнтральным выканаўчым камітэтам СССР. Рашэнне фармальна зацвердзіў VI надзвычайны з'езд саветаў БССР.




Існуе думка, асабліва ў сучаснай расійскай гісторыяграфіі, што гэтае павелічэнне тэрыторыі Беларусі было штучным і не адпавядала жаданням жыхароў.

Гэту тэзу між іншага абвяргае і той факт, што на той часцы Гомельшчыны, якая яшчэ ўваходзіла ў склад РСФСР у 1924 г., за кароткі час лічба беларускамоўных школ узрасла з 32 да 110, пры тым, што беларусізацыя, якая ў гэты час панавала ў Беларусі на гэтых землях не праводзілася.

У дадзеным выпадку бачна жаданне беларускага народа належыць да беларускай культуры і да беларускай дзяржавы.

8 верасня 1926 г. Народны камісарыят замежных спраў СССР прыняў пастанову аб неабходнасці настойваць у палітбюро ЦК УКП(б), каб Гомельскі і Рэчыцкі паветы былі далучаны да Беларусі. 

4 снежня 1926 г. на аб'яднаным пленуме Гомельскага губернскага і гарадскога камітэтаў КП(б)Б выступіў сакратар ЦК УКП(б) М.Швернік, які праінфармаваў аб пастанове палітбюро далучыць Гомельскі і Рэчыцкі паветы да БССР.

Такім чынам Гомель, Рычыца і ўся Гомельшчына цалкам была зноў уз'яднаная са сваёй гістарычнай радзімай, рэалізаваўшы моцнае жаданне гамельчукоў жыць у роднай Беларусі, а не ў замежнай дзяржаве, чужой для беларусаў як этнічна, так і культурна.

May. 13th, 2016

Нявызначаны парадак праверкі ведання дзяржаўнай мовы пры прыёме ў грамадзянства Беларусі

Арт. 14 Закона “Аб грамадзянстве” вызначае як адзін з крытэраў прыёма ў грамадзянства веданне адной з дзяржаўных моў Беларусі у межах, неабходных для зносін.

П. 21 Палажэння аб парадку разгляду пытанняў, якія звязаны з грамадзянствам кажа аб тым, што валоданне адной з дзяржаўных моў вызначае службовая асоба органа ўнутраных спраў, аб чым робіцца запіс у анкеце таго, хто хоча атрымаць грамадзянства Беларусі.

Але парадак гэтай працэдуры Палажэнне не прадугледжвае.

Тым самым патэнцыяльныя кандыдаты не ведаюць на падставе чаго вызначаецца такое валоданне, а сама такая працэдура вызначэння ступені валодання дзяржаўнай мовай робіцца суб’ектыўным фактарам.

Трэба дакладна вызначыць, якія дакументы пацвярджаюць валоданне дзяржаўнай мовай у мэтах атрымання грамадзянства (атэстат, дыплом і г.д), а таксама праводзіць экзамен на валоданне дзяржаўнай мовай у адносінах да асоб, якія не маюць адпаведных дакументаў.


Акрамя гэтага, узровень валодання супрацоўнікамі органаў унутраных спраў дзяржаўнымі мовамі, асабліва беларусай мовай застаецца ў шматлікіх выпадках назвычай нізкім.




May. 12th, 2016

Сітуацыя з навучаннем на роднай мове застаецца крытычнай


Брэсцкі гарвыканкам: немагчымасць атрымаць інфармацыю па-беларуску не з'яўляецца парушэннем правоў

Беларускамоўны грамадзянін Беларусі звярнуўся са зваротам у Брэсцкі гарвыканкам з прапановай стварыць беларускамоўную версію афіцыйнага сайта Брэсцкага гарвыканкама, бо ён не валодае рускай і англійскай мовай, на якіх вядзецца дадзены сайт.

Грамадзянін адзначыў, што беларуская мова з’яўляецца дзяржаўнай у Беларусі, а немагчымасць атрымаць на ёй інфармацыю з’яўляецца парушэннем Канстытуцыі і яго грамадзянскіх правоў.


Намеснік старшыні Брэсцкага гарвыканкама С.А. Жукаў паведаміў грамадзяніну, што “згодна з Канстытуцыяй дзяржаўнымі мовамі ў Беларусі з’яўляюцца беларуская і руская мовы.

У адпаведнасці з арт. 1.3 Указа прэзідэнта “Аб мерах па ўдасканаленню выкарыстання нацыянальнага сегмента сеткі Інтэрнэт” “інтэрнэт-сайты дзяржаўных органаў і арганізацый фармуюцца на рускай і (або) беларускай мовах”.


У сувязі з гэтым, прадугледжаваецца магчымасць вядзенне інтэрнэт-сайтаў дзярджаўных органаў на адной з дзяржаўных моў.

Лічым, што парушэння заканадаўства Беларусі, грамадзянскіх правоў не маецца.

За парушэнне нормы "адказ на зварот на мове звароту" нельга прыцягнуць да адказнасці ДАКУМЕНТЫ

У беларускім заканадаўстве аб адміністратыўных правапарушэннях існуе прабел, які датычыць адказнасці за парушэнне заканадаўства аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб, што закранае п.1 арт.18 Закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” – абавязак даваць адказ на пісьмовы зварот на мове зварота.

Была пададзена заява аб прыцягненні да адміністрацыйнай адказнасці ў адпаведнасці з арт. 9.13 КаАП “Парушэнне заканадаўства аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” “Футбольны клуб “Смалявічы-СТІ” за адказ па-руску на наш беларускамоўны зварот, чым быў парушаны п.1 арт.18 Закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб”.



Кіраўнік спраў Смалявіцкага райвыканакама М.М. Клюева ў адказе на наш зварот, што падрыхтаваў выканаўца Пазняк, паведаміла, што “у адпаведнасці з арт. 9.13 КаАП адмова ў прыёме звароту грамадзяніна ці юрыдычнай асобы, або парушэнне ўстаноўленых тэрмінаў разгляду такога звароту, або неінфармаванне заяўніка па выніках разгляду звароту, або неправамерная адмова заяўніку ў азнаямленні з матэрыяламі, якія непасрэдна адносяцца да разгляду звароту, або непрыняцце ў межах сваёй кампетэнцыі мер па аднаўленні парушаных правоў, свабод і (або) законных інтарэсаў заяўніка – цягнуць накладанне штрафу ў памеры ад чатырох да дзесяці базавых велічынь.
Такім чынам, парушэнне п.1 арт.18 Закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” (выкладанне адказу на зварот не на мове звароту) не з’яўляецца падставай для прыцягнення да адміністрацыйнай адказнасці.”



Аналагічная адмова прыйшла з Кобрынскага райвыканакама на нашу заяву аб прыцягненні да адміністрацыйнай адказнасці Кобрынскай раённай арганізацыі абароны правоў спажыўцоў за адказ на беларускамоўны зварот па-руску.





Такім чынам абавязак даваць адказ на пісьмовы зварот на мове звароту не падмацаваны санкцыяй за парушэнне гэтага абавязку, што вядзе да парушэння п.1 арт.18 Закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб”, а асобы, што парушылі згаданы пункт не нясуць за парушэнне адказнасці.

Неабходна дапоўніць пералік парушэнняў заканадаўства аб зваротах, пералічаных у арт. 9.13 КаАП “Парушэнне заканадаўства аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” наступным кваліфікуючым складам правапарушэння: "адказ на пісьмовы зварот не на мове звароту”.

Гэта дазволіць палепшыць рэалізацыю п.1 арт.18 Закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” і вызначыць адказнасць за парушэнне моўных правоў грамадзян Беларусі ў заканадаўстве аб зваротах.

May. 10th, 2016

Упершыню з 1697 года беларуская мова стала афіцыйнай з ініцыятывы немцаў у 1915 годзе

Першым актам улады пасля 1697 г., якім правы беларускай мовы былі прызнаныя афіцыйна быў акт, выдадзены нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў 1916 г. і падпісаны генерал-фельдмаршалам Паўлем фон Гіндэнбургам.

16 студзеня 1916 г. былі апублікаваны „Ausführungsbestimmungen zu den grundlegenden Richtlinien zur Wiederbelebung des Schulwesens vom 22. Dezember 1915. VIII Nr 82” (“Палажэнні аб прымяненні асноватворчых дэрэктыў да аднаўлення школьнай адукацыі ад 22 снежня 1915 г. VIII 82
У “Палажэннях” ад 16.01.1916 г. вызначала наступнае наступнае:

“Матчынаю моваю лічыцца тая мова, на якой бацькі маюць звычку размаўляць з запісанымі ў школу дзецьмі ў хатнім ужытку. У яўрэяў гэта будзе, як правіла, “ідыш-нямецкая” як матчына мова.
У сумнеўных выпадках вырашае кіраўнік адміністрацыі пасля заслухоўвання школьнага ведамства.
Беларуская мова, якая не з’яўляецца ідэнтычнай рускай мове, дапускаецца без абмежаванняў.”

“Палажэнні” ад 16.01.1916 г. адносіліся да Дэрэктывы ад 22.12.1915 г. нямецкага Галоўнакамандуючыга на Усходзе генерал-фельдмаршала Паўля фон Гіндэнбурга, дзе моўнае пытанне ў п. 10 “Моўныя адносіны” вырашалася наступным чынам:

“Мовай навучання павінна быць матчына мова.
Ва ўсіх школах нямецкую належыць навучаць як мага больш гадзінаў ад ніжэйшай да вышэйшай ступені, з тым каб кожнае дзіця пры выпуску са школы дастаткова валодала вуснай і пісьмовай мовай.

Руская мова як мова навучання забараняецца ва ўсіх школах, аднак яе дазваляецца ўводзіць як факультатыўны прадмет у сярэдніх і вышэйшых школах.

Абавязкова пажадана, каб мовай педагогаў у зносінах з вышэйстаячым школьным ведамствам і пры вядзенні дзелавых кніг была нямецкая мова. Таму чакаецца, што ўсе педагогі як мага хутчэй авалодаюць нямецкай мовай.
Навучанне рэлігіі павінна ажыццяўляцца на матчынай мове, яўрэям – на мове іх рэлігіі.”

Разам з тым, трэба адзначыць, што нямецкая адміністрацыя забараняла друкаваць па-беларуску кірыліцай, і дазвол на выпуск часопіса “Гоман” у Вільні быў дадзены спачатку пры ўмове друкавання яго лацінкай. 15.02.1916 г. “Гоман” пачаў выходзіць лацінкай, але ўжо з 01.09.1916 г. часопіс друкаваўся лацінкай і кірыліцай у двух асобных выданнях.

Усе афіцыйныя загады і апавяшчэнні нямецкіх улад выдаваліся разам з іншымі мовамі, што ўжываліся на адпаведнай тэрыторыі, у тым ліку і па-беларуску. Але друкавалі беларускамоўны тэкст выключна лацінкай.

Выключэнне для “Гомана” была зроблена толькі таму, што на яго быў значны попыт у палонных беларусаў у лагерах для ваеннапалонных, а салдаты-беларусы, якія да вайны вучыліся выключна ў рускіх дзяржаўных школах, чытаць на лацінцы не ўмелі. Адносна іншых друкаў (кніг і г.д.) забарона друкаваць па-беларуску кірыліцай трывала да канца акупацыі.

Previous 10

September 2016

S M T W T F S
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930 

Tags

Syndicate

RSS Atom
Powered by LiveJournal.com